Ở đẳng cấp nâng cao, mục tiêu vẫn là ép vào bên yếu của đối thủ, nhưng chìa khóa cốt lõi là phải khiến đối thủ không thể bắt bài. Khi đối thủ đoán trước được hướng bóng, cơ thể và tâm lý của họ đã lập trình sẵn để đón đánh. Cú trả bóng đã được kích hoạt trong tâm trí họ từ trước, giúp họ trả bóng cực kỳ ổn định.

Nhưng khi bạn bắt đối thủ phải rơi vào trạng thái phán đoán, tâm trí và cơ thể họ không thể lập trình trước. Họ buộc phải thấy bóng rồi mới phản xạ, điều này làm chậm nhịp độ phản ứng của họ đi một nhịp.

Làm thế nào để quả giao bóng trở nên biến hóa, không thể lường trước?

• Thay đổi hướng bóng liên tục nhưng vẫn giữ phần lớn các quả giao bóng 1 ép về bên yếu của họ.
• Thay đổi độ xoáy đa dạng — giao bóng phẳng (flat), xoáy lên (topsit/kick), xoáy ngang (slice).
• Thay đổi tốc độ quả giao bóng 1 một chút, ngay cả khi bạn đang giao bóng rất tốt. Điều này làm rối loạn bộ timing (cách tính thời điểm chạm bóng) của đối thủ.

Một vũ khí cực kỳ lợi hại nhưng thường bị ngó lơ chính là giao bóng thẳng vào người đối thủ (Body serve). Từ kinh nghiệm thực chiến của tôi, nếu tốc độ giao bóng của bạn dưới 160 km/h (100 mph), lựa chọn tốt nhất là giao bóng chủ yếu vào chính diện cơ thể.

Lý do là vì nếu bạn giao bóng rộng out-wide với tốc độ đó, đối thủ vẫn có đủ thời gian để né người vung vợt thoải mái, bóng ở tầm tay vừa vặn giúp họ hoàn tất việc chuyển trọng lượng cơ thể vào cú đánh một cách mượt mà.

Nhưng nếu bạn đóng thẳng quả bóng vào người, họ sẽ bị bó tay, không thể xoay người tự do và trọng lượng cơ thể bị đẩy lùi ra sau, làm mất bộ chân thăng bằng. Kết quả thường là họ chỉ có thể đỡ bóng một cách bị động, cho ra một quả trả bóng ngắn, thiếu lực.

Biến thể cuối cùng ở quả giao bóng 1 là bài Giao bóng lên lưới (Serve and Volley). Nếu đối thủ bắt đầu bắt được nhịp trả bóng nhưng chỉ dám trả an toàn bằng những quả bóng bồng, sâu, bạn hãy lập tức lao lên cắt mặt để volley cắt đứt đường bóng đó. Điều này sẽ buộc đối thủ phải mạo hiểm hơn và tự mắc lỗi nhiều hơn. Hãy phối hợp nhịp nhàng giữa việc ở lại cuối sân và tràn lưới để tâm lý họ luôn phải đặt trong vòng nghi vấn.

KHÔNG dùng 100% sức bình sinh để nã quả giao bóng 1. Điều này sẽ kéo sập tỷ lệ giao bóng vào sân của bạn. Tốt hơn hết, hãy giao bóng với khoảng 80% đến 90% lực, tập trung vào sự thả lỏng để đạt tỷ lệ vào sân cao vượt trội. Bạn có thể không ăn nhiều điểm trực tiếp (Ace), nhưng bạn sẽ thu về những quả trả bóng non để lập tức tràn lên áp đặt thế trận.

Quả giao bóng 2 vốn là một quả bóng ngắn và mềm, dâng tặng cơ hội tấn công cho người trả bóng. Vì vậy, bạn bắt buộc phải ép bóng vào bên yếu của họ, đồng thời tăng cường giao bóng vào chữ T trung lộ để khóa góc đánh chéo sân góc rộng của họ.

Điểm nâng cao ở đây là giữ cho quả giao bóng 2 có sự biến hóa. Tuy nhiên, đừng lạm dụng quá đà. Việc cố giao bóng xoáy rộng wide-out hoặc giao vào bên mạnh của đối thủ rất dễ khiến bạn bị mất điểm oan.

Chỉ nên giao bóng vào bên thuận tay mạnh hoặc vào thẳng người họ khi bạn nhận thấy đối thủ đã hoàn toàn bắt bài cú giao bóng 2 của bạn và đang thoải mái nã đại bác, ngay cả khi bạn đã cố ép vào bên trái tay yếu của họ.

ĐỪNG quá dễ đoán hay rơi vào trạng thái rụt rè khi giao bóng 2. Trạng thái tâm lý lý tưởng nhất cho quả giao bóng 2 là sự quyết đoán và tự tin.

Chiến thuật trả bóng nương theo đà và đưa sâu vào giữa sân luôn hiệu quả ở mọi cấp độ. Nhưng nếu gặp những quả giao bóng quá nặng, bạn có thể áp dụng các mẹo sau:

• Đứng lùi sâu hẳn dưới vạch cuối sân để chủ động kéo giãn thời gian nhìn bóng. Trong trường hợp này, bạn phải nhắm quỹ đạo bóng cao hơn lưới để đảm bảo bóng đi đủ sâu. Nó cũng cho bạn không gian để bao sân nếu đối thủ giao bóng rộng.
• Luôn có xu hướng di chuyển lao về phía quả bóng ngay cả khi bóng đi cực nhanh. Bạn có thể rút ngắn biên độ vung vợt hoặc chỉ chặn mặt vợt block bóng, nhưng trọng lượng cơ thể phải luôn lao về phía trước.
• Một đòn tâm lý chiến cực kỳ hiệu quả: Nếu đối thủ đang thăng hoa với những cú giao bóng sấm sét khi bạn đứng ở vị trí thông thường, hãy bước hẳn vào trong sân để đón trả bóng sớm. Hầu hết các tay vợt giao bóng sẽ bị ức chế tâm lý, họ cố dồn lực mạnh hơn nữa để át vía bạn, kết quả là họ tự đánh mất nhịp điệu và sự tập trung, tỷ lệ giao bóng 1 lập tức sụt giảm. Lúc đó, bạn có thể thong thả lùi lại vị trí cũ để trả bóng ổn định.

ĐỪNG bị cám dỗ bởi việc phải dùng lực chọi lực để trả bóng thật mạnh. Đó là công thức dẫn đến thảm họa. Hãy xoay vai chuẩn bị từ sớm, giữ tốc độ đầu vợt mượt mà và ổn định. Quả giao bóng thực ra không nhanh đến mức làm bạn nghẹt thở đâu.

Khi bạn cố gồng sức đánh trả thật mạnh, cơ thể bạn sẽ chuyển động hấp tấp, tạo cảm giác như bị hụt thời gian. Nhưng khi bạn chủ động chậm nhịp chuyển động của cơ thể lại, bạn sẽ thấy mình có thừa thời gian để chạm bóng, và quả giao bóng của đối thủ bỗng nhiên có cảm giác chậm đi trông thấy. Hãy trải nghiệm điều này!

Hãy áp dụng chiến thuật cơ bản là mở góc sân khi đối thủ giao bóng rộng out-wide. Các chiến thuật nâng cao bao gồm:

• Tấn công dọc dây (down the line), đặc biệt nếu đường bóng hướng thẳng vào bên trái tay yếu của đối thủ, khiến họ hoàn toàn mất phương hướng phán đoán.
• Thay đổi vị trí đứng trả bóng linh hoạt (nếu bạn có bộ chân đủ tốt): lúc thì đứng ôm vạch trong sân, lúc đứng vị trí cũ, lúc lại lùi thật sâu. Điều này khiến đối thủ gặp khó khăn trong việc thực hiện bước nhảy tách bước (split-step) chuẩn xác, dễ khiến họ bị đóng băng bộ chân (wrong-footed) và không thể phản xạ nhanh trước cú trả bóng biến hóa của bạn.

KHÔNG tấn công một cách mù quáng thiếu chính xác! Ở trình độ nâng cao, sự hiểm hóc và độ chính xác luôn bẻ gãy sức mạnh cơ bắp. Tại sao? Vì một tay vợt giỏi sẽ không hề ngán những cú đánh sấm sét trực diện. Ngược lại, họ sẽ mượn lực từ chính quả bóng của bạn để trả lại một cú đánh tốc độ tương đương mà chẳng tốn mấy sức lực.

Nhưng khi bạn điều bóng chính xác vào sát vạch biên (KHÔNG nhắm trực diện vào vạch, hãy nhắm vào khoảng trống cách mép vạch một chút), đối thủ sẽ phải vặn sườn và chạy hết tốc lực. Điều đó khiến họ cực kỳ vất vả để trả bóng ổn định và có lực.

• Tấn công dọc biên (Down the line): Cơ hội thường mở ra sau một loạt đấu bóng chéo sân qua lại cho đến khi đối thủ trả lại một quả bóng non. Sự khác biệt ở đây là đối thủ vẫn đang giữ vị trí bao sân khá tốt nhưng bạn vẫn chủ động tấn công dọc dây. Tại sao? Vì đường bay của cú đánh dọc dây ngắn hơn, bóng sẽ rơi xuống sân đối phương sớm hơn — tước đoạt thời gian chuẩn bị của họ. Đồng thời, bạn có thể lao lên lưới ngay theo đường biên đó để khép góc che lưới lý tưởng. Quan trọng: Khi tấn công dọc biên, hãy nhắm góc vung vợt vuông góc 90 độ so với lưới.
  KHÔNG tấn công dọc biên với góc nhắm quá sát vạch thẳng ngoài biên. Chỉ cần bạn tiếp xúc bóng muộn một tích tắc, bóng sẽ bay thẳng ra ngoài. Nếu bạn nhắm vuông góc 90 độ với lưới, ngay cả khi bị muộn chút ít, bóng vẫn nằm quyền kiểm soát trong sân.
• Tập trung khai thác các cú đánh chéo góc sâu (sharp cross-court) để hất văng đối thủ ra khỏi ranh giới sân hoặc dứt điểm ăn điểm.
• Đánh sửa lưng đối thủ (Wrong-footing): Nhắm thẳng bóng vào vị trí đối thủ vừa đứng khi họ đang lật đật chạy về góc trung tâm sân. Đừng lạm dụng bài này; nếu đối thủ bắt bài, họ sẽ đứng đón lỏng và chuyển đổi trạng thái từ phòng thủ sang tấn công cực nhanh. Chiến thuật này phát huy tối đa tác dụng khi bạn chủ động đón bóng sớm (take the ball early), vì lúc đó đối thủ đang mải chạy hồi phục vị trí và chưa kịp thực hiện bước nhảy tách bước (split-step). Họ sẽ bị lơ lửng trên không và hoàn toàn bất lực nhìn bóng bay hướng ngược lại.
• Thực hiện cú bỏ nhỏ (Drop shot): Thời điểm vàng là khi bạn đã bước chân vào trong sân, còn đối thủ đang bị đẩy lùi sâu ra sau vạch cuối sân. Chìa khóa của cú bỏ nhỏ là phải được ngụy trang kín kẽ trong động tác vung vợt (disguise) để đối thủ không thể đề phòng.

KHÔNG tấn công quá vội vã. Hãy kiên nhẫn nuôi bóng. Chỉ tung đòn kết liễu khi bạn đã đứng sát vạch cuối sân hoặc bước hẳn vào trong sân và đối thủ trả bóng ngắn.

Nhắc lại để khắc sâu: Cốt lõi của đấu bóng bền là đánh sâu trung lộ, đánh chéo sân hoặc ép vào bên yếu. Ở cấp độ nâng cao, bạn có thể đánh thẳng vào trung lộ với tư duy hoàn toàn mới: đối thủ của bạn luôn nôn nóng muốn tấn công, nhưng vì góc trung lộ không có góc mở, họ sẽ dễ ức chế và tự mắc lỗi đánh hỏng.

Nếu gặp đối thủ khôn ngoan hơn, họ sẽ chỉ trả lại một cú chéo sân trung bình an toàn để chạy về thủ trung lộ. Lúc này, bạn sẽ thong thả tiếp cận quả bóng và một góc tấn công cực kỳ rộng lớn sẽ mở ra trước mắt bạn.

Chiến thuật này cực kỳ hiệu quả khi đối đầu với các tay vợt trên cơ. Họ điều bóng ra góc biên tốt hơn bạn, nên bạn cần chủ động khóa góc của họ bằng cách đánh vào trung lộ, ép họ phải là người mở góc chéo sân trước — từ đó bạn có thể phản công lại với một góc bén hơn hoặc bẻ dọc dây. Họ sẽ rơi vào thế phòng ngự ngặt nghèo.

Một bài đánh kinh điển khác là mở góc sân liên tục để bắt đối thủ phải chạy. Đây là chiến lược cơ bản nhưng hiệu quả nhất ở mọi cấp độ. Một tay vợt vừa chạy vừa đánh sẽ không bao giờ có được bộ timing chuẩn xác và sự thả lỏng so với khi họ được đứng yên một chỗ để vung vợt.

ĐỪNG rơi vào trạng thái đánh bóng một cách thụ động. Đây là căn bệnh rất phổ biến ở các tay vợt phong trào. Nhiều người bật “chế độ đánh bền tự động”, cứ đều đều đưa bóng đi sâu mà không có ý đồ chiến thuật nào. Lối chơi này giữ an toàn cho bạn nhưng hiếm khi ép được đối thủ phải trả bóng ngắn. Họ có quá nhiều thời gian để chuẩn bị và sẽ chơi rất ổn định.

Vì vậy, hãy luôn giữ thế chủ động ngay cả khi đang đấu bóng bền. Hãy nhớ nằm lòng: Cú đánh mạnh đi liền với mục tiêu lớn. Hãy đánh một cú có lực nhưng nhắm vào vùng an toàn rộng lớn ở giữa sân — tránh xa các đường biên. Khi đó, ngay cả khi cú vung vợt có sai số (lệch mục tiêu một chút), quả bóng vô tình lại trở thành một cú đánh vô cùng hiểm hóc và sát biên.

Những cú chéo sân sâu là cái nền của phòng thủ. Ở cấp độ nâng cao, bạn có thể thỉnh thoảng tung ra một quả bóng bổng cao vút sát vạch cuối sân (moonball) để câu thêm thời gian di chuyển về vị trí trung tâm. Bạn thậm chí có thể phòng thủ dọc dây bằng cú đánh này nếu hướng thẳng vào bên yếu của đối thủ.

Hãy kết hợp phòng thủ bằng cú cắt bóng (slice). Cú slice bổ trợ cho bên trái tay tốt hơn thuận tay, nên hãy ưu tiên dùng nó cho bên trái. Tuy nhiên, một cú cắt thuận tay khi bị kéo văng ra khỏi sân cũng cứu nguy rất tốt. Chỉ cần bạn giữ được độ sâu của quả bóng, hệ thống phòng ngự của bạn sẽ cực kỳ kiên cố.

Khi bị dồn vào đường cùng, hãy chủ động chạy lùi sâu hẳn ra sau vạch cuối sân để mua thêm thời gian. Nhưng tâm trí phải luôn nhạy bén để chớp thời cơ tái chiếm vị trí đứng sân ngay khi đối thủ trả lại một quả bóng non.

KHÔNG phòng thủ một cách thụ động theo kiểu chỉ muốn cứu bóng. Nếu bạn chỉ tập trung “sống sót” qua một cú đánh nặng của đối thủ bằng cách trả bóng an toàn nhẹ hều vào giữa sân, đối thủ sẽ tiếp tục tràn lên nã đại bác, và lần này cơ hội sống sót của bạn gần như bằng không. Khi phòng thủ, tư duy phải luôn đi trước một bước: vừa hóa giải cú đánh hiện tại, vừa phải triệt tiêu khả năng tấn công tiếp theo của đối thủ.