Lại thêm một thuật ngữ nữa cần dung nạp. (Tôi biết, bạn đã bắt đầu thấy quá tải rồi, nhưng hãy kiên nhẫn một chút nào…) Đó chính là: Các quyết định chiến thuật.

Bạn đưa ra một quyết định chiến thuật vào mỗi khoảnh khắc quả bóng bay về phía bạn (hoặc thậm chí là trước khi bóng rời vợt đối phương). Bạn phải quyết định xem mình sẽ tung ra cú đánh nào: Bạn sẽ chỉ đơn thuần trả bóng an toàn? Bạn định mở góc sân? Hay bạn chuẩn bị áp sát lưới (approach the net)? Và hàng loạt lựa chọn khác sau đó.

Khía cạnh này trong chiến lược và chiến thuật tennis thường bị ngó lơ và chưa bao giờ được mổ xẻ một cách sâu sắc. Tại đây, bạn đang có một cơ hội hiếm hoi để thấu hiểu những gì thực sự diễn ra bên trong tâm trí và cách chúng ta đưa ra những quyết định này.

Rõ ràng, chúng ta không hề suy nghĩ một cách có ý thức trong lúc loạt rally (đối đầu qua lại) đang diễn ra. Nếu cố tình dùng lý trí để phân tích, chúng ta sẽ hụt bóng. Tại sao ư? Bởi vì bộ não lúc đó đang bận rộn với hàng tá các phép tính toán phức tạp: nó phải tính toán tốc độ và quỹ đạo của bóng, sự thăng bằng của cơ thể, timing (thời điểm vung vợt) của bạn.

Ví dụ: Khi nào bắt đầu cú forward swing (vung vợt về phía trước) là điều mà bạn KHÔNG QUYẾT ĐỊNH BẰNG Ý THỨC – chính TIỀM THỨC của bạn đã tự động kích hoạt cú vung đó!

Bộ não cũng tự tính toán xem cơ bắp nào sẽ kích hoạt, phối hợp chuỗi động học (kinetic chain) ra sao và vô số quá trình vi mô khác.

Suy nghĩ có ý thức sẽ cản trở quy trình xử lý phức tạp, tinh vi này và làm nó chậm lại. Kết quả là bộ não của bạn bắt đầu mắc lỗi. Nó buộc phải “ăn bớt”, bỏ qua một số bước để bắt kịp nhịp độ. Ví dụ: nó chụp lại ít “hình ảnh” hơn về quả bóng đang bay đến; nó gộp chung nhiều tín hiệu cơ bắp hơn cho một hành động đánh bóng; hoặc nó bỏ sót nhiều thông tin môi trường hơn.

Hậu quả là nhận thức và hiệu suất bị suy giảm. Hiện tượng này giống hệt như một chiếc máy tính bị tụt khung hình (drop fps), không thể tải nổi các hành động trong một trò chơi thực tế ảo nặng đô.

Thực tế, ngay cả khi không bị lý trí can thiệp, bộ não vẫn mắc lỗi tự nhiên, bởi vì người chơi không thể quả nào cũng đánh trúng sweet spot (tâm vợt), không phải lúc nào cũng căn đúng khoảng cách với bóng, hay luôn vung vợt chính xác 100% thời điểm.

Bất chấp những sai sót tự nhiên đó, chúng ta vẫn chơi được tennis, thậm chí chơi ở trình độ rất cao. Nhưng ngay khi suy nghĩ có ý thức hoặc bất kỳ hoạt động trí óc nào xen vào, nó sẽ làm nghẽn các tiến trình tự động của não và khiến chúng ta mắc nhiều sai lầm hơn. Bạn có thể chứng kiến hàng trăm lỗi kiểu này ngay cả ở các giải đấu đỉnh cao như ATP và WTA.

Vậy câu hỏi đặt ra là: Làm sao chúng ta có thể đưa ra quyết định nếu không được phép suy nghĩ?

Đây chính là bí mật – Bạn cần phải có một Ý ĐỊNH (INTENTION)!

Ý định không phải là sự suy nghĩ hay phân tích mang tính lý trí. Ý định đơn thuần là một ý nghĩ nằm trong tiềm thức, và từ đó các quyết định có ý thức của bạn tự động nảy sinh. Bạn nghĩ ý định của một tay vợt baseline (cuối sân) trường phái tấn công là gì? Đúng vậy, phần lớn thời gian là tấn công mạnh mẽ vào khoảng trống.

Do đó, bất cứ khi nào bóng bay qua lưới, những tay vợt cuối sân xuất sắc sẽ quyết định cách chơi cực kỳ nhanh chóng, gần như là tức thì. Họ thành công vì họ quyết định trong chớp mắt, không một chút hoài nghi hay thay đổi ý định giữa chừng.

Ngược lại, mục đích của một tay vợt all-court (toàn sân) là đánh bại đối thủ bằng sự linh hoạt. Họ thường có chiến lược: “Làm sao để mình là người đầu tiên mở góc sân và sau đó lên lưới tấn công?” Vì vậy, ý định đầu tiên của họ luôn là mở rộng góc sân. Bất cứ khi nào quả bóng bắt đầu bay về phía mình, bộ não của họ sẽ tự động quét xem: quả bóng này có đủ điều kiện để thực hiện một cú đánh mở sân hay không.

Sau đó, một quyết định cực kỳ đơn giản diễn ra: Họ chọn CÓ và đánh mở sân, hoặc chọn KHÔNG và chuyển sang kế hoạch dự phòng. Kế hoạch dự phòng là gì? Đó là một cú đánh TRUNG HOÀ (neutralizing shot) không cho đối thủ tấn công. Đây chính là trái tim của bộ môn tennis – đánh những quả bóng sâu để kìm chân đối phương, giữ thế trận an toàn trong khi bạn kiên nhẫn tìm kiếm cơ hội phản công.

Tóm lại, bạn không cần phải suy nghĩ chiến thuật có ý thức trong lúc đang đánh qua lại. Mọi thứ xảy ra hoàn toàn tự động, nhưng CHỈ KHI bạn có một ý định hoặc mục đích cốt lõi. Nếu không có ý định rõ ràng, bạn sẽ đánh bóng lơ lửng ở giữa sân, trả bóng một cách vô định và không có mục đích cụ thể nào.

Lối chơi thiếu định hướng này sẽ biến bạn thành mồi ngon cho những tay vợt giỏi chiến lược. Họ sẽ điều khiển bạn theo ý muốn, khiến bạn rơi vào thế liên tục bị động phản ứng. Bạn sẽ mắc rất nhiều lỗi tự đánh hỏng không đáng có (unforced errors) chỉ vì không nhắm cú đánh vào bất kỳ khu vực cụ thể nào trên sân và đánh bóng thiếu dứt khoát.

Chơi bóng có mục đích đòi hỏi một mức độ tập trung cao độ mà nhiều người chơi chưa từng làm quen. Ngay cả khi họ nhập cuộc với sự tập trung và ý định rất tốt, họ vẫn dễ dàng đánh mất nó khi đối mặt với áp lực tâm lý hoặc những tình huống ức chế trên sân.

Khi điều đó xảy ra với bạn, điều đầu tiên là bạn phải biết cách tìm lại trạng thái “vùng phong độ” của mình để tái tập trung. Kỹ năng đó nằm ngoài phạm vi của cuốn sách này; đó là những gì cuốn Cẩm nang tinh thần dành cho người chiến thắng quần vợt (Mental Handbook for Tennis Winners) hướng dẫn bạn. Cuốn sách đó giải thích về sự tập trung, sự hưng phấn và sức mạnh của hình dung bằng những thuật ngữ đơn giản, cụ thể, rồi chỉ cho bạn cách xử lý 9 tình huống thử thách tinh thần trong một trận đấu.

Khi đã tìm lại được năng lượng và sự tập trung, bạn sẽ có thể chơi lại với đúng mục đích chiến lược hoặc chiến thuật của mình, và tâm trí bạn sẽ suy nghĩ một cách thông thoáng trở lại.